Giấy dó từng là một phần không thể tách rời trong đời sống văn hóa của người Việt qua nhiều thế kỷ. Được làm từ vỏ của các loài cây dó như dó giấy, dó liệt… mọc ở vùng trung du và miền núi phía Bắc, giấy dó trải qua hàng loạt công đoạn thủ công từ thu hoạch vỏ, ngâm ủ với nước vôi, nấu, bóc vỏ thô, giã nhuyễn bằng chày cối, đãi lọc tạp chất cho đến pha huyền phù và seo giấy.
Giấy dó hiện diện trong nhiều di sản văn hóa, từ những bản sắc phong triều đình trang nghiêm, kho tàng kinh sách cổ, cho đến nét cọ của nghệ thuật thư pháp hay những bức tranh dân gian Đông Hồ. Tất cả đều nương nhờ vào sự mềm mại và bền bỉ của thớ dó. Nhờ đó, loại giấy này không đơn thuần là một vật liệu viết vẽ, mà còn là phương tiện lưu giữ hồn cốt và kỹ thuật thủ công từ các làng nghề lừng danh như Yên Thái, Dương Ổ hay An Cốc.
Thế nhưng, đứng trước áp lực của thời đại công nghiệp hóa và các vật liệu hiện đại, tiếng chày giã giấy dần thưa thớt, đẩy giấy dó dần lùi vào quá khứ. Không chấp nhận để di sản ngủ quên, dự án Hồi Dó đã và đang đóng góp vào nỗ lực chung bảo tồn di sản, lấy tư duy tiếp biến văn hóa để tái định vị giá trị chất liệu cổ trong đời sống hôm nay.
Trao đổi về cơ duyên ra đời dự án, bạn Nguyễn Thanh Hằng – Trưởng Ban Tổ chức chia sẻ: “Cảm giác tiếc nuối khi một di sản đẹp đang dần vắng bóng chính là động lực lớn nhất thôi thúc nhóm chúng mình phải làm điều gì đó chân thực và gần gũi nhất, từ góc nhìn của người trẻ”. Từ những trăn trở ban đầu, Hồi Dó đã tái hiện di sản thông qua truyền thông số kết hợp với sự kiện trải nghiệm thực tế. Các sản phẩm thủ công gần gũi, mang tính ứng dụng cao cũng được ra đời, đưa giấy dó hòa nhập tự nhiên vào lối sống và thẩm mỹ của thế hệ Gen Z.
Chuỗi hoạt động trải nghiệm tương tác chính là tâm điểm trong hành trình kéo gần khoảng cách giữa thế hệ trẻ và di sản của Hồi Dó. Thay vì chỉ tiếp cận qua sách vở hay màn hình tĩnh, người tham gia được trực tiếp thực hiện các công đoạn seo giấy, nhúng khung, tạo hình và kết hợp hoa văn dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân. Trải nghiệm đa giác quan này giúp công chúng thấu hiểu sự công phu trong từng thớ giấy, từ đó khơi gợi niềm hứng thú với di sản văn hóa một cách tự nhiên và sâu sắc.
Thông qua chuỗi sự kiện trải nghiệm nghệ thuật dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026 tới, Hồi Dó chứng minh vai trò chủ động của thế hệ trẻ trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Ban Tổ chức kỳ vọng chất liệu giấy truyền thống sẽ trở thành cầu nối, giúp thế hệ hôm nay tiếp nối hành trình gìn giữ và đưa di sản đến gần hơn với đời sống đương đại.
Thanh Trà
