Trong không gian rộn ràng của Lễ hội Kin Khảu Mảu và Lễ hội Kin Pang tại bản Cáp Na (xã Mường Kim, tỉnh Lai Châu), những chiếc khăn Piêu xuất hiện trong điệu múa truyền thống của các cô gái Thái, tạo nên một hình ảnh duyên dáng, đậm sắc màu văn hóa Tây Bắc. Trên nền vải chàm, từng đường thêu nhiều màu sắc kết hợp cùng những chùm “cút piêu” ở hai đầu khăn ôm trọn mái tóc búi cao, tôn lên nét đẹp thanh tú của người đội.
Dù là người Thái Đen hay Thái Trắng, chiếc khăn Piêu vẫn luôn là mảnh ghép không thể tách rời với bộ áo cóm trong sinh hoạt văn hóa đồng bào. Chị Quàng Thị Nhung (2000), người dân tộc Thái Đen ở bản Cáp Na chia sẻ: “Với tôi, việc khoác lên mình trang phục truyền thống không chỉ là thói quen mà còn là niềm tự hào về nguồn cội. Ngay cả khi học tập tại Hà Nội, tôi vẫn thường mặc áo cóm, đội khăn Piêu”.
Đằng sau vẻ rực rỡ của chiếc khăn Piêu là quá trình chế tác đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ. Để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn thủ công, bắt đầu từ việc quay bông, kéo sợi, dệt vải. Tại bản Pom Bó (xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu), tiếng “kẽo kẹt” của khung cửi đều đặn vang lên, những thước vải mộc truyền thống thành hình, tiếp nối kỹ thuật được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Sau công đoạn dệt, vải được nhuộm chàm và ngâm hỏm qua nhiều lần ngâm phơi kỳ công bằng nước cốt lá cây (cây hỏm, cây chàm) kết hợp với nước gio theo kinh nghiệm dân gian. Khi tấm vải đã đạt màu sắc và độ bền mong muốn, người phụ nữ Thái tiến hành thêu họa tiết lên khăn. Hoa văn trên khăn Piêu không bị giới hạn trong một khuôn mẫu cố định mà phụ thuộc vào sự sáng tạo, kỹ thuật và thông điệp người thêu muốn gửi gắm. Những hình ảnh hoa lá, cây cỏ, muông thú hay các họa tiết hình học thường xuất hiện, tạo nên nét riêng cho từng chiếc khăn.
Mượn ý tưởng từ chiếc khăn Piêu, nhóm sinh viên ngành Truyền thông đại chúng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền thực hiện dự án văn hóa mang tên “Piêu Lưu Ký”. Thay vì tiếp cận văn hóa dân tộc Thái qua những khái niệm rộng, dự án chọn bắt đầu từ một hình ảnh gần gũi, hiện diện trong đời sống hằng ngày, qua đó gợi mở những lát cắt về văn hóa, phong tục và đời sống cộng đồng.
Với thông điệp “Theo dấu Piêu, phiêu ngàn câu chuyện”, dự án dự kiến tổ chức triển lãm vào ngày 28/11 tại Hà Nội. Thông qua không gian trưng bày và các hoạt động trải nghiệm thực tế, “Piêu Lưu Ký” mong muốn đưa những câu chuyện về chiếc khăn Piêu và văn hóa Thái đến gần hơn với người trẻ, góp phần nuôi dưỡng sự quan tâm đối với việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.
Thanh Thanh
