Sức hút của thời trang ký gửi
Những năm gần đây, các cửa hàng thời trang ký gửi xuất hiện ngày càng nhiều tại Hà Nội, từ khu vực tập trung đông sinh viên như Chùa Láng, Cầu Giấy đến các tuyến phố, con ngõ ở Đống Đa. Khác với những sạp hàng thùng truyền thống, nhiều cửa hàng được đầu tư không gian trưng bày, phân loại sản phẩm và tổ chức hoạt động mua bán chuyên nghiệp. Trên mạng xã hội, các nội dung săn đồ hiệu giá rẻ, thanh lý tủ quần áo hay tìm kiếm trang phục độc lạ cũng góp phần thu hút người trẻ đến với thời trang đã qua sử dụng.
Theo bài viết Tổng quan lý thuyết về hành vi tiêu dùng thời trang secondhand của Gen Z tại Việt Nam: Tiếp cận tích hợp TPB và SDT, đăng trên Tạp chí Kinh tế Tài chính, Gen Z quan tâm đến tính bền vững nhưng đồng thời đề cao sự tiện lợi và khả năng chi trả. Tuy nhiên, cách hiểu về thời trang bền vững trong nhóm người tiêu dùng này vẫn chưa thống nhất.

Với học sinh, sinh viên, quần áo secondhand mang đến cơ hội tiếp cận nhiều thương hiệu, kiểu dáng với chi phí thấp hơn hàng mới. Không ít người còn yêu thích cảm giác tìm được những món đồ độc đáo, khó mua tại các cửa hàng thời trang thông thường. Mô hình ký gửi cũng giúp quần áo không còn phù hợp với người này tiếp tục được sử dụng bởi người khác, thay vì bị bỏ quên trong tủ hoặc thải bỏ. Đây là một trong những cách kéo dài vòng đời sản phẩm, góp phần hạn chế lãng phí.
Tuy nhiên, giá rẻ và nguồn hàng đa dạng cũng dễ khiến người mua phát sinh nhu cầu ngoài dự định. Một chiếc áo có giá thấp hơn nhiều so với hàng mới có thể trở thành món đồ được mua chỉ vì cảm thấy tiết kiệm, dù người mua chưa thực sự cần đến.

Nguyễn Thu Trang, sinh viên tại Hà Nội, thừa nhận từng nhiều lần mua nhiều hơn dự tính khi đến cửa hàng ký gửi. “Có những lần em chỉ định tìm một chiếc áo, nhưng đến cửa hàng lại thấy nhiều món khá hợp mà giá cũng rẻ nên mua thêm. Lúc mua thì nghĩ món nào cũng có thể phối được, nhưng về nhà có những chiếc em gần như không mặc đến”, Trang chia sẻ.
Theo nữ sinh viên, giá đồ cũ tương đối thấp cũng khiến em ít cân nhắc hơn trước khi quyết định mua. Câu chuyện của Trang cho thấy một nghịch lý: quần áo được mua với mục đích tiết kiệm nhưng có thể trở thành lãng phí nếu không được sử dụng thường xuyên. Khi người tiêu dùng liên tục mua thêm chỉ vì giá rẻ, lợi ích của việc tái sử dụng cũng khó được phát huy đầy đủ.
Mua, mặc rồi ký gửi: Vòng lặp tiêu dùng mới
Không chỉ khuyến khích mua sắm, các cửa hàng ký gửi còn tạo điều kiện để người sở hữu dễ dàng bán lại quần áo không còn nhu cầu sử dụng. Người gửi nhận được một khoản tiền khi sản phẩm được bán, trong khi món đồ có cơ hội đến tay chủ nhân mới. Tuy nhiên, việc bán lại thuận tiện cũng có thể hình thành thói quen mua, mặc ít, ký gửi rồi tiếp tục mua. Khi tiền thanh lý được dùng cho những lần mua sắm tiếp theo, người tiêu dùng dễ duy trì vòng lặp này mà không cảm thấy phải chi tiêu quá nhiều.
Thanh Huyền, người thường xuyên ký gửi quần áo, cho biết chị có thói quen bán lại những món đồ không còn yêu thích hoặc không phù hợp. “Số tiền nhận lại không quá lớn, nhưng em thường để dành để mua những món khác. Em thấy việc này khá tiện vì vừa giải phóng được tủ đồ, vừa có thêm một khoản để mua sắm”, chị chia sẻ.

Việc quần áo được chuyển từ người này sang người khác là tín hiệu tích cực nếu sản phẩm tiếp tục được sử dụng lâu dài. Ngược lại, khi mỗi chủ nhân chỉ mặc vài lần trước khi bán lại, hoạt động luân chuyển chưa chắc đã giúp giảm nhu cầu tiêu dùng. Bên cạnh thói quen của khách hàng, cách kinh doanh của các cửa hàng cũng có tác động đáng kể. Những chương trình đồng giá, giảm giá theo số lượng hay livestream thanh lý có thể giúp tiêu thụ hàng tồn, nhưng đồng thời khuyến khích khách mua nhiều hơn nhu cầu thực tế.
Huyền Trang, nhân viên một cửa hàng ký gửi tại Hà Nội, cho biết không phải sản phẩm nào được tiếp nhận cũng có thể bán ngay. Một số món phải lưu lại lâu hoặc giảm giá mới tìm được người mua. “Với những sản phẩm không bán được, cửa hàng cần thực hiện theo thỏa thuận ký gửi với chủ đồ, chẳng hạn thông báo để khách đến nhận lại hoặc xử lý theo chính sách đã thống nhất”, Trang cho biết.
Thực tế này đặt ra yêu cầu đối với các cửa hàng trong việc kiểm soát chất lượng hàng hóa, công khai chính sách ký gửi và có phương án xử lý những sản phẩm không tìm được người mua mới.
Tiêu dùng xanh không chỉ là mua đồ cũ
Mua quần áo đã qua sử dụng có thể giúp giảm lãng phí, nhưng không đồng nghĩa với việc mọi giao dịch secondhand đều có lợi cho môi trường. Hiệu quả của việc tái sử dụng còn phụ thuộc vào thời gian sản phẩm tiếp tục được sử dụng và khả năng thay thế nhu cầu mua quần áo mới. Nếu một người liên tục mua đồ cũ nhưng chỉ mặc vài lần, đồng thời vẫn duy trì thói quen mua sắm hàng mới, tổng lượng quần áo tiêu thụ chưa chắc đã giảm.
Vì vậy, cần phân biệt giữa thay đổi nơi mua sắm và thay đổi thói quen tiêu dùng. Chuyển từ quần áo mới sang đồ cũ, sử dụng lâu dài và hạn chế mua thêm có thể mang lại lợi ích thiết thực. Trong khi đó, mua đồ secondhand chỉ để thỏa mãn nhu cầu sở hữu liên tục khó có thể xem là tiêu dùng bền vững.
Với người mua, điều quan trọng là cân nhắc nhu cầu thực tế, tần suất sử dụng và thời gian dự kiến giữ món đồ trước khi quyết định chi tiền. Hoạt động ký gửi cũng nên được xem là cách giúp quần áo tiếp tục được sử dụng, thay vì nguồn kinh phí cho những lần mua sắm không cần thiết.
Về phía cửa hàng, ngoài mục tiêu kinh doanh, việc minh bạch tình trạng sản phẩm, chính sách ký gửi và cách xử lý hàng tồn cũng cần được chú trọng. Các hoạt động sửa chữa, trao đổi và tái sử dụng quần áo có thể giúp kéo dài vòng đời sản phẩm, thay vì chỉ tập trung thúc đẩy số lượng giao dịch.
Thời trang ký gửi vẫn có vai trò trong việc hạn chế lãng phí và tạo thêm lựa chọn mua sắm phù hợp với khả năng chi trả của người trẻ. Tuy nhiên, giá trị bền vững không nằm ở số lượng món đồ cũ được mua bán, mà ở việc chúng có thực sự thay thế nhu cầu mua mới và được sử dụng đủ lâu hay không.
Nếu chỉ thay đổi nơi mua mà không thay đổi thói quen mua sắm, người tiêu dùng vẫn có thể tiếp tục vòng lặp tiêu thụ cũ, dù những món đồ được lựa chọn đều mang nhãn “secondhand”.
Nhóm tác giả: Kiều Oanh, Mai Quỳnh, Phương Ngọc, Lan Phương, Thúy Ngân, Khánh Ly, Việt Phương, Cẩm Tiên






