Tùy thuộc vào tình hình mỗi địa phương, điều kiện cơ sở vật chất, chỉ tiêu đăng ký, chỉ tiêu tuyển sinh, đội ngũ thầy cô giáo… để lựa chọn phương thức thi hay xét tuyển vào lớp 10. Mỗi phương thức đều có mặt tích cực cũng như hạn chế, không có phương thức nào là tối ưu.
Phương án xét tuyển có nhiều điểm tích cực, nhất là nếu thầy cô thực hiện tốt việc kiểm tra, đánh giá học sinh từ lớp 6 đến lớp 9, thông qua các bài kiểm tra thường xuyên, giữa kỳ, định kỳ ở trên lớp theo đúng tinh thần các thông tư của Bộ GD-ĐT, không chạy theo thành tích, đảm bảo việc dạy thật học thật, thi thật, thực chất, công tâm.
Còn với phương thức thi tuyển hiện nay tuy có thể an tâm phần nào về chất lượng đầu vào nhưng không tránh khỏi gây áp lực học tập cho học sinh. Dù muốn hay không, các em phải tham gia luyện thi do trường tổ chức hay ở các trung tâm giáo dục. Ngoài ra, việc tổ chức thi tuyển sẽ tốn kém một nguồn kinh phí không hề ít cho các địa phương. Phụ huynh cũng thêm gánh nặng tài chính cho việc con mình học luyện thi, tốn thời gian…
Khi thực hiện phương thức thi tuyển, ngoài những hạn chế như nói trên cũng xảy ra tình trạng có trường số thi sinh đăng ký dự tuyển ít hơn số chỉ tiêu được tuyển nhưng lại vẫn tổ chức thi là điều bất hợp lý, không cần thiết. Kỳ thi tuyển vào lớp 10 chỉ mang ý nghĩa tuyển chọn, không phải đánh giá năng lực toàn diện học sinh trung học cơ sở.
So với việc thi 3 hay 4 môn thì xét tuyển đảm bảo đánh giá học sinh toàn diện hơn về phẩm chất và năng lực, đúng với mục tiêu phương pháp dạy học của chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Tỉnh Đồng Tháp và Vĩnh Long sẽ thực hiện xét tuyển vào lớp 10 năm học 2023-2024. Hình thức này được học sinh, phụ huynh, thầy cô đồng thuận qua thăm dò ý kiến. Đây là một cách làm hay cho các địa phương khác tham khảo.
Việc xét tuyển sinh bằng học bạ không phải là thiếu công bằng hơn so với thi tuyển, có thể thấy nhiều năm trước đây nhiều trường đã sử dụng phương án tuyển sinh bằng học bạ. Do vậy sự băn khoăn “làm đẹp” học bạ, chạy điểm, chạy hạnh kiểm có thể xử lý được khi thầy cô với lương tâm trách nhiệm nhất quyết nói không với bệnh thành tích.
